Kamu hizmeti yayıncıları, yurt dışında yaşayan birçok Batı Balkan kökenli insan için hâlâ önemli bir haber kaynağı ve kültürel bağ işlevi görüyor. Uydu televizyonu, çevrim içi platformlar ve sosyal medya aracılığıyla, Avusturya ve Avrupa’nın farklı ülkelerinde yaşayan diaspora toplulukları, ana vatanlarındaki gelişmeleri yakından takip edebiliyor. Ancak dijital araçlar ve yapay zekânın medya alanını hızla dönüştürdüğü günümüzde, önemli bir soru gündeme geliyor: Bu kamu yayıncıları yeni gerçekliğe ne kadar hazır ve bu durum, ülke dışında yaşayan izleyiciler için neden önemli?

NarativAI – Balkanlar Medya İnovasyonu Merkezi tarafından hazırlanan ve “Batı Balkanlar’daki Kamu Hizmeti Yayıncılarının Şeffaflığı ve Yapay Zekâya Hazırlık Düzeyi” başlığını taşıyan yeni bölgesel rapor, bu alandaki ilk sistematik değerlendirmeyi sunuyor. Ekim ve Kasım 2025 aylarında gerçekleştirilen çalışma, kamuya açık belgeler üzerinden yedi kamu yayın kuruluşunu inceleyerek şeffaflık, etik çerçeveler ve yapay zekâ kaynaklı zorluklara hazırlık düzeylerine odaklanıyor.

Rapora göre yayıncıların çoğu temel kurumsal ve etik çerçeveleri oluşturmuş olsa da dijital dönüşüm ve yapay zekâ yönetişimi alanlarında eşit düzeyde gelişmiş değil.

Değerlendirmede Bosna-Hersek kamu yayıncısı BHRT ile Kosova’nın RTK’sı en yüksek puanı alarak 65 puana ulaştı. Karadağ’ın RTCG’si ve Arnavutluk’un RTSH’si 60 puan alırken, Sırbistan’ın RTS’si 55 puan ile onları izledi. Hırvatistan’ın kamu yayıncısı HRT ile Kuzey Makedonya’nın MRTV’si ise 50 puanla en düşük sonuçları elde ederek bölgesel sıralamanın altında yer aldı.

Genel olarak kamu yayıncıları; tüzükler, yönetişim belgeleri ve genel etik kurallar gibi biçimsel şeffaflık alanlarında daha iyi performans gösteriyor. Buna karşın, yapay zekâya özgü politikalar, algoritmik araçların editoryal kullanımına dair rehberler ve sentetik ya da manipüle edilmiş içeriklere karşı koruyucu önlemler bölge genelinde büyük ölçüde eksik.

Bu raporun yazarı ve NarativAI’nin kurucusu Aleksandar Manasiev’e göre, araştırmanın amacı bireysel yayıncıları eleştirmek değil, bölge genelinde standartların iyileştirilmesine katkı sunmak. 

Raporun yazarı ve NarativAI’nin kurucusu Aleksandar Manasiev, çalışmanın amacının tek tek yayıncıları eleştirmek değil, bölge genelinde standartların iyileştirilmesine katkı sağlamak olduğunu vurguluyor. Manasiev “Bunu; şeffaflığı, etik farkındalığı ve yeni teknolojilere sorumlu uyumu teşvik eden bir diyalog başlangıcı olarak görüyoruz,” diyor.

Batı Balkanlar genelinde raporun ortaya koyduğu ortak sorun şu: Kamu yayıncıları, geleneksel şeffaflık alanlarında görece daha ilerideyken, yapay zekâ yönetişimi konusunda geride kalıyor. İncelenen kurumların hiçbirinde, gazetecilikte yapay zekânın etik kullanımına yönelik tam anlamıyla geliştirilmiş ve kamuya açık bir çerçeve bulunmuyor.

Diaspora açısından bu bulgular önem taşıyor; çünkü kamu medyasına duyulan güven yalnızca editoryal bağımsızlığa değil, aynı zamanda kurumların teknolojik değişime nasıl uyum sağladığına da bağlı. Yapay zekâ gazeteciliğin günlük bir parçası haline geldikçe net standartlar ve şeffaflık hem ulusal hem de uluslararası alanda güvenilirliğin korunması için hayati önem taşıyacak.

Translated by: Gizem Gülen Tuaç