Transmetuesit publikë vazhdojnë të jenë një burim i rëndësishëm lajmesh dhe i lidhjes kulturore për shumë njerëz nga Ballkani Perëndimor që jetojnë jashtë vendit. Përmes transmetuesit satelitor, platformave online dhe rrjeteve sociale, audienca e diasporës në Austri dhe në mbarë Evropën informohen për zhvillimet në vendet e tyre të origjinës. Ndërsa peizazhet mediatike ndryshojnë me shpejtësi nën ndikimin e mjeteve digjitale dhe inteligjencës artificiale (AI), lind pyetja kyçe: sa të përgatitur janë këta transmetues publikë për këtë realitet të ri dhe pse ka rëndësi kjo për audiencat jashtë vendeve të tyre?

Një raport i ri rajonal nga NarativAI – Qendra për Inovacion Mediatik në Ballkan, me titull “Transparenca dhe Gatishmëria për AI e Transmetuesve Publikë në Ballkanin Perëndimor”, ofron vlerësimin e parë sistematik të transmetuesve publikë në rajon. Raporti është realizuar gjatë muajve tetor dhe nëntor 2025. Analiza shqyrton shtatë media publike duke u bazuar në dokumente publikisht të disponueshme, me fokus në transparencë, korniza etike dhe përgatitjen për sfidat që lidhen me AI.

Derisa shumica e transmetuesve kanë krijuar korniza bazë institucionale dhe etike, raporti konstaton se transformimi digjital dhe qeverisja e AI mbeten të zhvilluara në mënyrë të pabarabartë.

Transmetuesi publik i Bosnjë dhe Hercegovinës, BHRT, dhe RTK e Kosovës arritën rezultatet më të larta, secili me nga 65 pikë, të ndjekura nga RTCG e Malit të Zi dhe RTSH e Shqipërisë me nga 60 pikë. RTS e Serbisë u vlerësua me 55 pikë. Transmetuesi publik kroat HRT dhe MRTV e Maqedonisë së Veriut shënuan rezultatet më të ulëta, secili me nga 50 pikë, duke u renditur në fund të spektrit rajonal.

Në përgjithësi, performanca është më e mirë në fushat që lidhen me transparencën formale, si statutet, dokumentet e qeverisjes dhe kodet e përgjithshme etike. Megjithatë, politikat specifike për AI, udhëzimet redaksionale për përdorimin e mjeteve algoritmike dhe mekanizmat mbrojtës kundër përmbajtjeve sintetike ose të manipuluara mungojnë kryesisht në të gjithë rajonin.

Siç vëren Aleksandar Manasiev, autor i këtij raporti dhe themelues i NarativAI, qëllimi i këtij hulumtimi nuk është të kritikoj transmetuesit individualë, por të ndihmoj në përmirësimin e standardeve në mbarë rajonin. “Ne e shohim këtë si një pikënisje për dialog, që promovon transparencën, reflektimin etik dhe përshtatjen e përgjegjshme ndaj teknologjive të reja,” thekson ai.

Raporti nxjerr në pah një sfidë të përbashkët në mbarë Ballkanin Perëndimor: transmetuesit publikë janë përgjithësisht më të avancuar në transparencën tradicionale sesa në qeverisjen e AI. Asnjë nga institucionet e vlerësuara aktualisht nuk posedon një kornizë të plotë dhe publikisht të çasshme për përdorimin etik të AI në gazetari.

Për diasporën, këto gjetje janë domethënëse sepse besimi në median publike nuk mbështetet vetëm në pavarësinë reditoriale, por edhe në mënyrën se si institucionet përshtaten me ndryshimet teknologjike. Derisa AI bëhet pjesë e përditshme e gazetarisë, standardet e qarta dhe transparenca do të jenë thelbësore për ruajtjen e besueshmërisë si brenda vendit, ashtu edhe në arenën ndërkombëtare.