Pjesëtarët e diasporës që janë shtetas të Kosovës kanë gjithashtu të drejtën e votës në zgjedhjet e Kosovës, si në ato lokale ashtu edhe në ato nacionale. Sipas Bankës Botërore, ndikimi zhvillimor mund të shkojë përtej remitancave, sidomos kur komunitetet e diasporës angazhohen në ekonominë lokale përmes kanaleve të ndryshme të biznesit.

Megjithatë, kur vjen koha që ata ta ushtrojnë të drejtën e votës, klima politike brenda Kosovës shpesh bëhet e nxehtë dhe e polarizuar. Ajo që nis me partitë politike, shpejt zhvendoset në studiot televizive, ku debati përqendrohet në pyetjen nëse diaspora duhet të votojë fare.

Në njërën anë qëndron partia më e madhe politike, Vetëvendosje, e cila merr mbështetjen më të madhe nga votuesit e diasporës. Në anën tjetër janë partitë politike që, ndonëse punojnë për të forcuar bazën e tyre në qytetet e mëdha, e kritikojnë Vetëvendosjen për atë që e quajnë instrumentalizim të kosovarëve që jetojnë jashtë vendit.

Por, a është debati mbi legjitimitetin dhe të drejtën e votës së diasporës e vetmja alternativë, apo ka edhe rrugë të tjera që mund të kontribuojnë në një përfaqësim të drejtë të nevojave të diasporës në Kuvend?

Enver Robelli, redaktor për politikë të jashtme në gazetën zvicerane Tages-Anzeiger, sugjeron që Kosova të ndjekë modelin kroat, i cili i rezervon diasporës nga tre deri në gjashtë ulëse parlamentare, duke siguruar përfaqësim të denjë të zërit të saj.

“Diaspora ka problemet e veta specifike. Këto probleme duhet të artikulohen brenda Kuvendit të Kosovës dhe institucioneve të tjera relevante. Besoj se kjo arrihet më së miri nëse diaspora, si në rastin e Kroacisë, shpallet një zonë e veçantë zgjedhore, duke u mundësuar qytetarëve me të drejtë vote të zgjedhin tre deri në pesë përfaqësues të diasporës në Kuvendin e Kosovës. Këta deputetë më pas do të fokusoheshin në adresimin e nevojave specifike të diasporës,” ka thënë Robelli për OBCT.

Aktualisht, votimi i diasporës rregullohet nga Ligji i Kosovës për Zgjedhjet e Përgjithshme, i miratuar nga Kuvendi në vitin 2023. Neni 96 përcakton në mënyrë specifike procedurën e regjistrimit të veçantë për votuesit e diasporës.

Ekzistojnë tri mënyra për të votuar në zgjedhjet parlamentare: votimi personal në misionet diplomatike, votimi me postë, ose dorëzimi i fletëvotimeve përmes kutive postare të vendosura nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve në ambasada dhe konsullata jashtë vendit.

Në krahasim me madhësinë e diasporës së Kosovës, numri i votuesve të regjistruar mbetet relativisht i ulët, rreth 77 mijë. Prej tyre, vetëm 19,260 janë regjistruar për të votuar personalisht në misionet diplomatike, ndërsa pjesa tjetër ka zgjedhur votimin me postë.

“Regjistrimi i më pak se 80 mijë votuesve tregon se diaspora nuk është aq e fiksuar pas politikës në Kosovë. Nëse rreth 500 mijë qytetarë të Kosovës me të drejtë vote jetojnë në vendet gjermanofolëse, kjo do të thotë se vetëm rreth 15 deri në 16 për qind e tyre kanë shprehur interes për të marrë pjesë në zgjedhje,” shtoi Robelli.

Foto nga arkivi nga votimet e shkurtit 2025 pranë përfaqësisë diplomatike të Republikës së Kosovës në Vjenë

Zëdhënësi i KQZ-së, Valmir Elezi, i tha OBCT-së se në të dy opsionet e votimit, votuesit e diasporës nuk votojnë në ditën e zgjedhjeve në Kosovë.

“Votimi në misionet diplomatike organizohet një ditë para ditës së zgjedhjeve në Kosovë. Ndërkohë, për votimin me postë, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve cakton periudhën e votimit, me afatin e fundit një ditë para zgjedhjeve në Kosovë,” tha Elezi.

Një kërkesë e Lëvizjes Vetëvendosje, e cila ishte miratuar si vendim nga komisioni për të kërkuar hapësira shtesë votimi për diasporën jashtë ambasadave, u rrëzua më vonë nga Gjykata Supreme pas një ankese të paraqitur nga Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK).

LDK argumentoi se masa mund të hapte rrugën për manipulimin e votës së diasporës. Çështja u shndërrua në temë problematike gjatë periudhës parazgjedhore, duke nxitur sërish akuza dhe kundërakuza se cili aktor politik kujdeset më shumë për diasporën.

Besa Luzha, profesoreshë e artit në Universitetin e Prishtinës dhe analiste politike në Kosovë, pajtohet se vendi duhet të kërkojë modele votimi që funksionojnë më mirë për diasporën. Duke iu referuar shembujve si Kroacia, Italia dhe Franca, ajo thotë se reformat mund të ndihmojnë në uljen e polarizimit të mëtejshëm, duke pranuar njëkohësisht edhe një lloj votimi emocional tek diaspora.

“Një pjesë e votuesve të diasporës që nuk jetojnë në Kosovë e bazojnë mbështetjen e tyre në konsiderata emocionale dhe fokusohen në çështje të caktuara, ndërsa ata që jetojnë në Kosovë përqendrohen në mungesën e shërbimeve cilësore në arsim, shëndetësi dhe mirëqenie sociale, mangësi që diaspora nuk i përjeton. Si pasojë, për ata që jetojnë në Kosovë, shpesh duket se vlerësimi i diasporës është thjesht emocional dhe nuk merr parasysh vështirësitë reale të përditshme,” tha Luzha. 

Burime të afërta me proceset shpjegojnë se për të ndodhur ndonjë ndryshim, partitë politike duhet të bien dakord për një reformë zgjedhore, e cila më pas do të hapte diskutimin për caktimin e ulëseve parlamentare për diasporën.

Duke qenë jashtë Kuvendit për gati një vit, kjo është një çështje që partitë politike ende nuk e kanë trajtuar. Për zgjedhjet e ardhshme, të planifikuara për më 28 dhjetor, Komisioni Zgjedhor i Kosovës ka përgatitur që votimi i diasporës të zhvillohet në përfaqësitë diplomatike të Kosovës në 24 shtete, kryesisht në Evropë, por edhe në Shtetet e Bashkuara, Kanada dhe Japoni.

Paralelisht, për të lehtësuar votimin me postë, kutitë postare të fletëvotimeve janë funksionale në 23 shtete, duke shënuar fazën përfundimtare të përgatitjeve për pjesëmarrjen e diasporës në votimin e ardhshëm.

Artikull i ripublikuar nga OBCT